Namo Shetkari Yojana – भारत हा कृषिप्रधान देश आहे आणि येथील बहुसंख्य जनता शेतीवर अवलंबून आहे. शेतकऱ्यांच्या जीवनमानात सुधारणा व्हावी यासाठी केंद्र सरकार विविध कल्याणकारी योजना राबवत असते. त्यापैकी ‘प्रधानमंत्री किसान सन्मान निधी’ ही योजना सर्वात महत्त्वाची आणि लोकप्रिय मानली जाते. या योजनेमुळे देशभरातील कोट्यवधी शेतकऱ्यांना दरवर्षी थेट आर्थिक मदत मिळत असते.
प्रधानमंत्री किसान सन्मान निधी योजनेंतर्गत पात्र शेतकऱ्यांना दरवर्षी सहा हजार रुपये दिले जातात. हे पैसे वर्षभरात तीन समान हप्त्यांमध्ये, म्हणजेच प्रत्येकी दोन हजार रुपये, थेट लाभार्थ्यांच्या बँक खात्यात जमा केले जातात. या योजनेची सुरुवात फेब्रुवारी २०१९ मध्ये झाली होती आणि तेव्हापासून आजपर्यंत सरकारने २१ यशस्वी हप्ते वितरित केले आहेत. आता सर्व शेतकऱ्यांचे डोळे २२ व्या हप्त्यावर लागले आहेत.
या योजनेचे वैशिष्ट्य म्हणजे पैसे थेट बँक खात्यात DBT म्हणजेच ‘डायरेक्ट बेनिफिट ट्रान्सफर’ माध्यमातून जमा होतात. त्यामुळे कोणत्याही बिचौलिया किंवा मध्यस्थाशिवाय शेतकऱ्यांना थेट लाभ मिळतो. ही पारदर्शक यंत्रणा भ्रष्टाचाराला आळा घालते आणि खऱ्या लाभार्थ्यांपर्यंत पैसे पोहोचतात याची खात्री देते. यामुळेच ही योजना ग्रामीण भागात खूप विश्वासार्ह ठरली आहे.
२२ वा हप्ता कधी मिळणार?
केंद्र सरकारने अद्याप २२ व्या हप्त्याची अधिकृत तारीख जाहीर केलेली नाही, परंतु अंदाज वर्तवले जात आहेत. या योजनेचे चक्र दर चार महिन्यांनी असते — एप्रिल ते जुलै, ऑगस्ट ते नोव्हेंबर आणि डिसेंबर ते मार्च अशा तीन टप्प्यांत हप्ते वितरित केले जातात. गेल्या काही वर्षांच्या इतिहासाचा विचार करता, फेब्रुवारी महिन्याच्या शेवटच्या आठवड्यात हा हप्ता जमा होण्याची शक्यता अधिक आहे. रब्बी हंगामाच्या खर्चासाठी हा निधी शेतकऱ्यांना वेळेत उपयोगी पडावा हा त्यामागील मुख्य उद्देश आहे.
मागील हप्त्यांचे अवलोकन केल्यास लक्षात येते की सरकार नेहमी महत्त्वाच्या कृषी हंगामापूर्वी हप्ता जारी करण्याचा प्रयत्न करते. शेतकऱ्यांना बियाणे, खते आणि मशागतीसाठी निधीची गरज असते, त्याचवेळी हे पैसे मिळाल्यास त्याचा सर्वाधिक फायदा होतो. त्यामुळे वेळेचे नियोजन करताना सरकार शेतकऱ्यांच्या गरजा लक्षात घेते. हे सरकारच्या शेतकरीकेंद्रित दृष्टिकोनाचे प्रतीक मानले जाऊ शकते.
नवीन अट: फार्मर आयडी अनिवार्य
यावेळी केंद्र सरकारने एक महत्त्वपूर्ण बदल केला आहे ज्याकडे प्रत्येक शेतकऱ्याने लक्ष देणे आवश्यक आहे. केवळ ई-केवायसी पूर्ण केल्याने आता हप्ता मिळेलच असे नाही, कारण ‘फार्मर आयडी’ म्हणजेच ‘युनिक शेतकरी ओळख क्रमांक’ बंधनकारक करण्यात आला आहे. हा युनिक आयडी प्रत्येक शेतकऱ्याची स्वतंत्र डिजिटल ओळख ठरतो आणि योजनेशी जोडला गेल्यावरच हप्त्यासाठी पात्रता निश्चित होते. ज्या शेतकऱ्यांनी अद्याप हा आयडी तयार केलेला नाही, त्यांनी तातडीने जवळच्या सेवा केंद्रात जाऊन ही प्रक्रिया पूर्ण करावी.
फार्मर आयडीमुळे सरकारला शेतकऱ्यांची अचूक नोंद ठेवणे शक्य होते आणि एकाच व्यक्तीला दुहेरी लाभ मिळणार नाही याची हमी मिळते. यामुळे योजनेतील बोगस लाभार्थी हद्दपार होतात आणि खऱ्या शेतकऱ्यांपर्यंत मदत पोहोचण्याचा मार्ग अधिक सुकर होतो. डिजिटल इंडियाच्या दृष्टिकोनातून हे एक महत्त्वाचे पाऊल मानले जाते, कारण कृषी क्षेत्राचे डिजिटलायझेशन आता वेगाने होत आहे. शेतकऱ्यांनी या बदलाला सकारात्मकतेने स्वीकारणे आवश्यक आहे.
हप्ता न आल्यास काय करावे?
अनेक शेतकऱ्यांची नावे लाभार्थी यादीत असूनही त्यांच्या खात्यात पैसे जमा होत नाहीत, अशा तक्रारी वारंवार येतात. यामागे सहसा तांत्रिक किंवा कागदपत्रांशी संबंधित कारणे असतात जी वेळेत सुधारली तर समस्या लगेच सुटते. त्यामुळे घाबरून न जाता शांतपणे पुढील गोष्टी तपासाव्यात आणि आवश्यक ती दुरुस्ती करावी.
ई-केवायसी तपासा: पीएम किसान पोर्टलवर जाऊन आपली बायोमेट्रिक किंवा ओटीपी आधारित ई-केवायसी पूर्ण झाली आहे का हे पाहणे महत्त्वाचे आहे. ई-केवायसी पूर्ण नसल्यास हप्ता अडकतो आणि पात्रता असूनही पैसे मिळत नाहीत. त्यामुळे pmkisan.gov.in या संकेतस्थळावर जाऊन आपली केवायसी स्थिती तात्काळ तपासावी. आवश्यक असल्यास जवळच्या CSC केंद्रावर जाऊन प्रक्रिया पूर्ण करावी.
आधार लिंकिंग आणि DBT: बँक खाते आधार कार्डशी लिंक असणे आणि DBT पर्याय सुरू असणे ही मूलभूत अट आहे. अनेकदा जुनी खाती बंद झालेली असतात किंवा नवीन खाते उघडले तरी ते अद्यतनित केलेले नसते. बँकेत जाऊन खात्याची आधार सीडिंग तपासावी आणि DBT सक्रिय असल्याची पुष्टी घ्यावी. ही माहिती अद्ययावत नसल्यास पैसे परत येण्याची शक्यता असते.
जमीन नोंदणी (Land Seeding): पोर्टलवर लँड सीडिंग स्टेटस ‘Yes’ असणे अत्यंत आवश्यक आहे, कारण जमिनीची नोंद अर्जाशी जोडलेली असल्यावरच पात्रता सिद्ध होते. काही वेळा जमिनीच्या सातबारा उताऱ्यावरील माहिती आणि पोर्टलवरील माहिती जुळत नाही, ज्यामुळे हप्ता अडतो. यासाठी तलाठी किंवा कृषी विभागाशी संपर्क साधून माहिती दुरुस्त करावी. वेळेत दुरुस्ती केल्यास पुढील हप्त्यात पैसे जमा होतील.
बँक तपशील अद्यतन: बँकेचा IFSC कोड चुकीचा असल्यास किंवा नावात काही त्रुटी असल्यास निधी अडकतो. खाते नंबर किंवा बँकेची शाखा बदलली असल्यास पोर्टलवर ताबडतोब माहिती अद्यतनित करणे आवश्यक आहे. चुकीच्या बँक माहितीमुळे पैसे परत येतात आणि ते पुन्हा जमा होण्यास वेळ लागतो. त्यामुळे आपले सर्व बँकिंग तपशील योग्य असल्याची खात्री करावी.
यह भी पढ़े:
सोनं खरेदी करायचंय? थोडं थांबा… सोन्याच्या दरात होणार 80 हजार रुपये प्रति तोळा घसरण | Gold Rate
लाभार्थी यादी कशी तपासावी?
आपले नाव २२ व्या हप्त्याच्या यादीत आहे की नाही हे घरबसल्या ऑनलाईन तपासणे अत्यंत सोपे आहे. प्रथम pmkisan.gov.in या अधिकृत संकेतस्थळावर जावे आणि होमपेजवरील ‘Beneficiary List’ या पर्यायावर क्लिक करावे. त्यानंतर आपले राज्य, जिल्हा, तालुका आणि गाव निवडून ‘Get Report’ वर क्लिक केल्यास गावाची संपूर्ण यादी उघडेल. या यादीत आपले नाव असल्यास हप्ता मिळण्याची खात्री असते.
जर यादीत नाव नसेल तर हेल्पलाईन क्रमांक 155261 किंवा 1800115526 वर संपर्क साधता येतो. याशिवाय जवळच्या कृषी सहाय्यक किंवा Common Service Centre (CSC) मध्येही मार्गदर्शन मिळू शकते. तक्रार नोंदवण्यासाठी pmkisan.gov.in वरील ‘Help Desk’ पर्याय उपयुक्त आहे. वेळेत मदत घेतल्यास समस्या लवकर सुटते.
शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाचा संदेश
प्रधानमंत्री किसान सन्मान निधी योजना ही शेतकऱ्यांसाठी एक वरदान आहे, परंतु त्याचा लाभ घेण्यासाठी आवश्यक ती कागदपत्रे आणि प्रक्रिया वेळेत पूर्ण करणे प्रत्येकाची जबाबदारी आहे. फार्मर आयडी, ई-केवायसी आणि आधार लिंकिंग या तीन गोष्टी जुळवल्या तरच हप्ता सुरळीत मिळेल. या गोष्टी करण्यात टाळाटाळ केल्यास पात्र असूनही पैसे मिळणार नाहीत, त्यामुळे आत्ताच कार्यवाही करावी. शेतकरी बांधवांनो, आपल्या हक्काचे पैसे मिळवण्यासाठी आज आणि आत्ताच पावले उचला!
